THUAKGIMNA/HAKSATNA TOH
KISAI A BIBLE’ NGAIHDAN
(THE CONCEPT OF SUFFERING
IN THE BIBLE)
THUMAPI (Introduction)
Thuakgimna/haksatna (suffering)
i chih pen Kristian sahkhua zui te kia’ buaipih ahikei a, leitung bup a mihing
om tengteng leh sahkho om tengteng in le a buaipih mahmah uh thil ahi. Khovel
kipat chiil, hun sawtpek a kipan in Kristian te’n haksatna toh kisai in gindan
khat ana nei ua, huai tuh haksatna i tuahte pen ‘‘khelhna ziak’’ ahi chih
ahi. Eimah mimal khelhna (personal sin) hiam ahihkei leh i beh-leh-phung a
khelhna ana pai sawnsawn (generational sin/Adam’s sin) om te khawng ana kingoh
tangpi a, thil hihkhelh neilou pi in haksatna tuak mawkmawklou ding ahi chih
ngaihdan ana om hi. Huaiziak in ‘‘mihing in ituhgah mah at ihi’’
(retribution) chih ngaihdan ana om hi. Huai bang ngaihsutna leh lung-gelna
toh mite’n khovel a et chiang un, atak a thiltung, "Mi diktat leh
mihoih te dikloutak a athuakna uleh mi hoihlou leh mi gilou te’n nopsatak leh
lamzangtak a hinkhua azatna uh" hon mu ua, huaichiang in a ngaihsutna
utoh kibang salou leh dik satheilou ahih man un Pathian, thilbangkim hihthei,
hoih leh adik a vaihawm, om taktak mah hiam? (Theodicy) chi’n dotna nasatak bawl uhi. Hiai bang
dinmun lungsim a koih kom in bangziaktak a tua bang haksatna te mihing in tuak
a, huchibang haksatna te’n bang tup nei hipeuhmah uhiam chih te Bible pansan in
I ensuk ding a, I tung a haksatna hong tungte pen I thilhihkhelh ziak (sin)
chouh hitaktak mah ahi hia ahih kei leh aziak dang le om hia chihte Bible
pansan in houlim khom leng chi ihi.
THUAKGIMNA/HAKSATNA I
CHIH BANG HI HIAM? (Meaning of suffering)
Mihing, leitung a
piangkhe na nana tuh haksatna/lunggimna chituamtuam thuakkha lou ki omlou a, I
haksatna thuak dan hong kilamdang zel chihmanthu ahi lel hi. Huaiziak tak mah
in aneu-alian, atek-akhang in atheih thil ahi a thil thak ahih louh ziak mah in
gendan/ngaihdan tuamtuam mimal in kinei tek hi. Bible siam te’n le haksatna toh
kisai gendan tuamtuam ana nei ahih man un Theological Dictionary bangzah hiam
apan in ngaihdan bangzah hiam ilakhawm ding hi.
Evangelical Biblical
Theology of Dictionary in thuakgimna/haksatna I chih pen ‘‘Taksa
mahmah a haksatna/natna thuakna leh lungtang leh lungsim lam a haksatna nasatak
thuakna ahi’’ ana chi hi.
The Westminster
Dictionary of Theology in hichi’n ana gen hi "Ana
thuakna bang, lungkham mangbatna bang ahih keileh liamna baina tuahna bang ahi
hi. Pathianthu toh kisai zilnalam ah (Theology), haksatna I chih pen Pathian
tatkhiatna (redemption) leh a itna dai ngeilou (sustaining love) leh Pathian
phalna huangsung a thiltung hidan a gen leh muh in a om hi. Haksatna khenkhat te pen thilhoihlou/ thilsual
toh kimekmat hi; phulouh haksatna ituahte pen ginna toh kithuak ngitnget hi.’’
ana chi hi.
Global dictionary of
theology in hichin ana hilhchian hi "Haksatna i chih pen
khovel a mi om tengteng’ tuah khak ahi a, aneu- alian, anam-azat, dinmun
tuamtuam neite leh sahkho tuamtuam omte ding a deih huailou thil ahi.”
A tung a hilhchetna
tuamtuam kigen te apan a aki theihtheih tuh, thuakgimna/haksatna I chih pen taksalam leh
lungsim ngaihtuahnalam hiam ahih kei leh anih a thuakna bang ahi a, huaiban ah
haksatna I chihpen khentuam omlou a chi-leh-nam, sahkhua leh dinmun tuamtuam
neite tung a tung ahi chih ahi.
3. THUAKGIMNA/HAKSATNA
MIHING IN ATUAHNA ZIAK. (Causes of Suffering)
Mi hoihlou hi a i theih
kuahiam khat in buaina leh haksatna atuah chiang in, ahi di mawng in kikoih thei
a, ahih hang in hihkhelh neilou a i theih mi khat in haksatna leh buaina
namenlou hon tuah leh theihsiam haksa kisa a, lungsim hon buaisak zou mahmah hi.
Hiai ziaktak in kum sawtpi paitasa apan, adiak in tumlam gam (western
countries) te lak ah ‘‘theodicy’’ kichi, ‘‘adik a vaihawm leh ahoih
Pathian om taktak ahih leh bangziak a dikloutak a mi diktat te’n haksatna leh
buaina tuak ua bang ziak a mi hoihlou
te’n nuamsa uh hiam?’’ Chih dotna leh ngaihdan ana tam mahmah hi. Huaiziak
in, haksatna I chih pen mihing te ngaihtuah dan a pai hitaktak mah hia? Ahihkeileh
aziakdang om hia chih te Bible pansan a en ding ihi uhi. Haksatna mihing in
atuahna ziak leh asan toh kisai Bible Scholars te’n chi tuamtuam ana gelh ua,
huai lak ah khenkhat in chinih (two) bang, khenkhat in chi-li (four) bang in
ana gelh uhi. A theih baihsam na din hiai ah chi-li 4 in I khen ding.
3.1 Thuakgimna leh Haksatna
tuh khelhna ziak a hong tung ahi. (Suffering is the result of sin).
Bible in haksatna toh
kisai zuihdan khat nei in ana gelh lou a, ana helhtuah hi, huaiziak tak in
ngentel tak a suilou te a din theih hak mahmah hong suak hi.
Haksatna/thuakgimna hong kipatna bulpi Bible in tangtak a agen chetlouh hang in
Genesis bung 3 leh Romte bung 8 ah numei
in nau aneih chiang a haksatna thuak
hong kipatdan kigen a, huaiban ah mihing te engtatna/lehtatna kigen hi. Mi masa
Adam leh Evi thumanlouh ziak in Pathian thangpaihna leitung ah gamsa, leitung
ah hongtung a, Pathian in numei nau neih haksatna a khansak kia hilou in pasal
kiang ah “Na damsung teng gimtak a nna sem in lei’ gah na neta ding hi”
ana chi hi. Tua ahihman in gimthuakna leh haksatna i chih Genesis bung 3 a
mihing te pukna ziak ahi chih ngaihdan hong piangkhia hi. Thukhunlui lam ah ensuk
zek laile, Levitikas 26 na ah Pathian in Israel te kiang ah a thuman uleh
vualzawlna, galmuanna leh kituahna ana chiam a, a thuman kei uleh gawtna ana
chiam hi. Sinai tang a Pathian in Israel te toh thukhun a bawl lai in leng
Deuteronomy 28-29 ah Israel te a thuman uleh vualzawl ding a a thuman kei uleh
gawt ding ahihdan ana gen nawn hi. Huaikia le hilou in 1Kings leh 2Kings te ah
Israel te’ thuman louhna ziak a Samaria leh Jurusalem suksiat a om ahihdan
chiangtak in kimu thei hi. Hiai tengteng in thuakgimna leh haksatna pen mihing thil
hihkhelh ziak a hong om ahihdan chian mahmah hi. Huai ahih ziak in, hiai bang
ngaihdan omna nuai ah haksatna te pen mihing thil thil bawlkhelh ziak hiam ahih
kei leh mihing khelhna ziak a Pathian gawtna ahi chih theih hi. A tung a igen
theilte apan thuakgimna leh haksatna te pen mihing hihkhelh ziak kia dan in
kilang mah leh Paunakte 12:23, Eklijiasti 3:17; 4:1 te khawng ah midiktat te
thuakna ana kigelh leuleu a, huaiban ah Job hinkhua apan in midik te nangawn in
le haksatna tuak uh ahihdan haih vual louh in thiehtheih zel hi.
Huai
ahih ziak in hiai bang ngaihdan apan aki theihthei khat tuh, mimal leh
gam-leh-nam in haksatna atuahna ziak tuh khelhna ziak ahi chih a muhtheih hi.
Hiai khelhna pen Adam leh Eve ziak le hithei a, ei mimal/nam’ khelhna ziak le a
hithei hi.
3.2 Thuakgimna/ haksatna
I chih pen mihing te toh siamkhop/ mihingte tuah dimah a kibawl ahi. (Suffering is a part of creation).
Haksatna koi apan hong
kipan hiam chih theihchet theih hikei mahleh a om lam bel kithei chian mahmah
hi. Laisiangthou siam tamtak te’n haksatna pen mihing kisiam tung apan a om,
mihing te’ khelhna ziak a hong om hi sese lou dan in gen ua, hon bawlpa hon
bawldan ahi chih ngaihdan nei uhi. Douglas John Hall in a laigelh "God
and Human Suffering" ah haksatna chi-li (4) in khen diudeu hi (Adam
leh Eve te khelhna a apukma un), huaite tuh : Khattang kisakna (loneliness),
bukimlouhna (limitations), Khemna (temptations)
leh lauhna (anxiety) chihte ahi uhi. Aman agenzomzelna ah Adam in panpih
di numei a kisapna in a khattang (loneliness) hihna langsak a, sia-leh-pha
theihna singkung in mihing te’ bukimlouhna (limitations) langsak a, khemna /ze-et
na (temptations) in a hoih leh hoih lou om ahihdan hon latsak ban ah Eve khem
zoh a a omna in mihing te’n lauhna (anxiety) nei ahihdan hon lak nawn hi chi
hi. Hiai toh kisai lungsim a koih kom in Wendy Farley in "Nat-leh-sat/
haksatna tuh khelhna ziak leh khovel a kisiatgawp tak ziak ahi khelkhel kei"
chi in ana gen hi. Hiai bang gindan pom Laisianghtou siam te’n bel, mihing
puksiatma in thilsiamte hoih mah ahihdan nial vual ahi kei chi ua, himah leh mihing
te taksa kibawldan himhim et inle na sathei dia bawl mah ihi ana chi leuleu uhi.
Tuaziak mah in William in "Mihingte taksa kisiamdan himhim et in leng
na sa thei dia bawl ahihdan chiang huntawk hi. Huaiziak in ah, haksatna
khenkhat te pen mihing pukma a om, thilsiam te toh siam khop ahi chih theih hi.
Ahih hang in I pilvanna mahmah ding utuh, mihing te puksiatma in hiaibang
haksatnate pen mihingte puksiat khit a haksatna akigendan toh kibang lou hi.
" ana chi hi.
Huai ahih ziak in, hiai
bang ngaihdan in agen nop pipen tuh, haksatnate pen khelh na ziak a honglut ahi
sese kei a, mihingte toh siamkhop ahih ziak in leh mihing te’ taksa pianzia
mahmah le haksatna thuakthei dimah a siam ahih ziak in mihing in haksatnate leh
thuakgimnate kithuak hilel ahi chi hi.
3.3. Thuakgimna/haksatna
I chih pen ki nuaisiahna gah ahi. (Suffering is the result of oppression).
Bible sung mun tuamtuam i
et chiang in khehna ziak hi sese lou, nuaisiahna ziak bang kineksiantna ziak
bang leh ki thaangbawlna ziak bang a haksatna hong om ahihdan muhtheih in om
hi. Abel thah a aomna bang, tangval Joseph gawt leh atung a thil deih huailou
atunna bang leh Israel tate’n Aigupta a gim athuakna te uh I et chiang in amau
khelhna ziak hi sese lou, midang’ khelna/hoihlouhna ziak ahih chih kimu thei
hi.
Huai ahih ziak in hiaibang
ngaihdan a pan akitheithei nawn tuh, haksatna te pen eima mimal khelhna ziak
khelkhel ahi kei a, I hinpih mihingte’ hoihlouh ziak leh khel ziak zong ahi
thei hi chih muhtheih in om hi.
3.4. Thuakgimna/ haksatna
I chih pen a theih hak mahmah a lamdang thil ahi. (Suffering is a mystery)
Mihingte hinkhua a buaina,
haksatna leh natna hong tung te bangtan hiam ah aziak ding theihsiam theihna om
mahleh hun tamzaw tham ah theihsiam haksa leh lung ap huaipi ahi a,
‘hiaiziak/huaiziak chet eive’ chia thukhiatna bawl theihlouh thil tampi om hi.
Aziak asan theih but huailou haksatna te pen hunbi/kho omdan in a puak khiat
thil te hi tangpi deuh hi. Huaite tuh tuichiim bang, ziinling bang, menchim leh
natna hii chi tuamtuam mihing te’ adia sihna tan tunhial te bang ahi uhi; hiai
te’n mihing te a dia bang thilhoih hontun uhiam chih theih ding vang mahmah hi.
Aziak asan theihlouh haksatna toh kisai Bible in le ana ki theih mohbawl
tuanlou hi. Job laibu I et leh Pathian leh mihing’ mitmuh a thil hih khial lou Job
thuakna kimuthei hi (Job1:1). Job in haksatna a thuak na ziak Pathian ana dong
mahleh bung 38-41 ah Pathian hong paukhiat tak in dai dide in om mai hi. Job
dotna chet pen Pathian in dawngkei mah leh Job haksatna thuak pen Satan ngoh
tuanlou a huai nak sang in alawm thumte hehsan zosop hi, amau Pathian toh kisai
diklou tak a agen ziak un; huai tuh, Pathian in Job a khelhna ziak a agawt ahi
chih (Job
42: 7). Hiai in ahon hilhnop tuh, mihing
in haksatna a tuah pen Pathian in aziak asan nei ahi chih ahi a ahih hang in
aziak/asan mihing’ suikhiat zoh vual ding ahi kei chih ahi leuleu hi.
Haksatna hon tungsak thil
tuamtuam: zinliing te bang, tuichim te bang leh natna lauhuai taktak te misiam
te’n aziak, asan ding bangtan hiam gentheihna chiang neimahle uh bangziak a
hongtung a? Bang tup nei a, bang thilhoih hon tunkha hipeuhmah uhiam? Chihte mihing
ngaihtuahna in thutawp a bawltheih ngeilouh ding thilte ahi hi.
A tung a kipia haksatna
hong tun na ziak chi 4 te apan aki thei thei khat tuh, mihing in haksatna ituahna
ziak thil chikhat (mahna khelhna ziak) chouh ahi kei a aziak ding dang le om ahi
chih ahi. Khat veivei chiang in mihing te’ siatgawpna ziak bang ahi a, hun dang
ah mahni khelhna ziak bang ahi a, hun tampi ah aziak ding theihtel haksa mahmah
hi
4. THUAKGIMNA/
HAKSATNA IN A TUP TE. (Pupose of suffering)
Haksatna mihing tung a atunna
ziak bangzah hiam I en khinta ua, tun ah haksatna in bang tup nei hipeuhmah
hiam chih ensuk nawnle chi ihi. Khristian tamtak te gindan in tuh haksatna pen
I thilhih te leh I nasep te’ ziak a hong tung ahi (retributive) achi ua, huaban
ah Pathian in hon thununna (discipline) ahihkei leh I thil hih hoihlouh omte
hon hilh utna ziak bang a hon tunsak/thuaksak ahi achi tangpi uhi. Hichibang
ngaihdan in bangtan hiam ah dikna chiang nei mah leh hiai bang ngaihdan
(retributive concept) a kizat theih louhna Bible ah tamtak muh theih in om veve
hi. Huai ahih ziak in Bible siamte’n haksatna in atup leh ngim hidia a gintak
te uh chi thum I ensuk ding hi.
4.1 I Tuhgah mah hon
atsak. (Retributive)
I Tuhgah mah at i chih
chiang in thilhoih ihih chiang in thilhoih mah in hon zui a, thil hoihlou I hih
chiang in thil hoihlou mah in honzui chihna ahi hi. "Haksatna I chih
pen mihing’ thil hihkhelh ziak a Pathian in mihing te a gawtna ahi"
chih gindan Khristian tamtak te’n nei ua, khovel a sahkho tamzaw te gindan leh
pomdan leng ahi bok hi. Hiai bang ngaihdan (Khelhna gah mah thuak I hi) nidang
lai chouh hilou, tulai nasan a leng I muh theih pen Thukhun lui a hong kipan hi
ding in mi tamtak in gintakna nei uhi. Deuteronomy a dan kigelh te, "mit
sik in mit", "ha sik in ha" chih te bang, huaizoh
chiang in zawlnei laibu te ah "Israel te Pathian in a khelhna ziak ua
gawt di ahihdan" zawlnei te’n a puanzakna uapan khawng in leng hiai
bang ngaihdan muh theih in om hi. Huai ahih ziak in Judate nangawn in le "
Pathian pen adik a gamtang Pathian ahih man in, michih in a thihih bangbang
kipahman sang hilel ahi; thil hoihlou hih in tuh gawtna leh haksatna a tuak
teitei" chih ngaihdan ana nei tinten uhi. Bible sung I et nawn chiang
in hichibang a Pathian gamtatna muh theih ding tampi om veve hi. Adam leh Eve a
thumanlouh ziak un leitung leh ganhing te hamsiat in om ua (Genesis 3), Noah
hunlai a mite a khelhna ziak ua gawt ahi ua (Genesis 6:13) huai kawmkal ah Noah
leh a innkuan te pen thumanna ziak a suakta ahi nawn uhi. Huaiban ah, Pathian
in Israel te toh thukhun (Covenant) a bawl peuhmah chiang a akimuthei khat tuh "thumanna
in vualzawlna tun ding a, thu manlouhna in hamsiatna leh gawtna tun ding hi."
chih ahi. Hiai bang ngiahdan pen Mosi danlaibu (Pentateuch) te sung ah
tamtak muhtheih hi. Exodus 20:1-21 ah thupiaksawm te Mosi tungtawn a Pathian in
apiak lai in, "Ka thupiak te naman ua ka thukhun te na zuih uleh nam
teng teng lak ah ka nam te hi ding in kon bawl ding" achih ban ah, Exodus 20:22-23 ah Pathian in "kei
chouh chouh non biak ua milim na biak kei uleh kon vualzawl ding" ana
chi hi. Huaikia le hilou in Leviticus 17-26 bungkal sung ah Pathian in Israel
te om didan, siampu te om didan, vuazawlna a tan te utoh kisai a thil ahih
didan uh, khohun (seasons) tuamtuam te leh nopbawlna(festival) tuamtuam te zat
didan, thumanna ziak a kipahman leh thumanlouhna ziak a gawtna chih te ana gen
a, hiaiten tuh, mihing in ituh gah mah ki at tek ahi chih ngaihdan hon pia hi. Hiai bang ngaihdan (Retribution) pen Mosi dan
laibu te khit, khang thubu te ah nasa tak in kigen zihzeh nawn hi. Huailak a
Bible tang tallang deuhte ahih uleh, 1Kings 16: 17-19; Exodus 20: 5; Joshua
7:24-26; 1Kings 21:29; Jeremiah 31:29; Ezekiel 18:2 te ahi uhi. Hiai Bibile
bung leh tang kipia te lak ah Kumpipa te’ ziak a mipi te’n a thuak khakna uh
bang, naupang te’n a nu-leh-pa te ziak a athuakna uh bang leh zi te’n a pasal
te uh ziak a athuakna te uh muh theih in om hi. Huaiban ah Bible a laigelh
dang, zawlnei laibu te leh Psalm leh Proverbs khawng ah khelhna ziak a Israel
te thuak gimna leh namdang te thuak gimna ana kigelh a, huai lehlam daih ah mikhial
te’ nopsakna leh mi diktat te’ thuakgimna ana kigelh nawn leuleu zel hi. Thukhun
thak lam I et nawn chiang in hiai bang ngaihdan (Retribution) piangsak theih
ding bangzah hiam muh in om veve hi. Matthew 12: 38-45; Luke 11: 29-32 te ah
Jesu’n Israel te kiang ah, Pathian Lalgam a nawlkhin ziak ua Pathian thang
paihna atung ua hong tung ding ahih dan leh, Jesu leh Pathian mi te a pom
nuamlouh ziak ua thukhenna maituah ding uh ahih dan ana gen hi. (Matthew
11:20-24; Luke 10: 13-15).
Huai bang teng haih
vuallouh a om ahih man in, mi khat in “haksatna I tung a hong tung te pen I
khelh khak ziak ahi, thil na hih khial, kisik inla thil hoih hih in hon chihna
ahi” achih leh a diklou pumlum kei a, ahih hang in hoihtak a ngaihtuah kawm
a agen ding ahi hi. Aziak ahih leh I Bible ah hichibang ngaihdan kia kigelh lou
a, akhial lou te thuak na le kigelh ahih ziak in.
4.2. Pathian in hilhnuam
hon neih ziak leh midang te’ adia sinlai hon hihsak nuam ziak. (Educative and
Exemplary).
I Bible ah Pathian in
mikhat thil a sinsak nuam ziak hiam ahih kei leh midang a ding a sinlai a piak
nuam ziak a minu/mipa tung a haksatna a tunsak lam le muh theih in om hi. "Pa’n
a ta ahoih nang in a sawi nak " chih ngaihdan nidang lai te’n ana nei
ua, ana pomkip mahmah uhi. Proverbs 3:11-12 in, “Ka tapa Toupa hon sawina
musit ken la, hon thuhilhna ngeingaihlou sam ken, Pa’n a it tak a tapa a sawi
bang in Pathian in a ittakte a sawinak ngal” ana chi hi. Hiai Bible tang in agen nop pipen
khat ahih leh thununna leh sawinate lamdik zui ding a kihilhna khat ahi chih
ahi a thil hih khelhna ziak hi sese lou in, a hoihzaw kideihsakna ziak, a
sangzaw hong tung un chihna ziak ahidan theih theih in om hi. Hichibang hinkhua
Joseph hinkhua ah chiangtak in muhtheih hi. Joesph sanggam te’n suak (slave)
bang in a naupa uh Joseph zuak ua, chiangtak a et in a U te’n a damsung a Egypt
a suak-leh-sal hiding a azuak khiat uh ahih dan muhtheih in om hi. Hichi bang a
tuam bawlna leh deihlouh ziak a zuak khiat ahih theihna ding in Joseph in a ute’
tung ah hihkhelh neilou a, huainak sang in a lungtang ah Pathian in deihna nei
hiding ahi chih gintakna nei zawsop hi. Hiai bang ngaihtuahna aniehdan aki
theihtheihna tuh, "Nou kei a ding in asia gel himah le uchin, Pathian
in ahoih ding in hon hihsak hi, tuni a mi tamtak a humbit bang a, mi tampi humbit
tu kahih theihna ding in." (Genesis 45:5-7) chia a unau te tung a agenna
apan in muhtheih hi. Hichibang hinkhua pen Pathian in Abraham kiang ah "na
ta hon lan in" achih na apan in le muhtheih a, Job hinkhua bang leh
Daniel, sakeibaknei omna sung a aki paihlut na bang ah muh theih hi. Ginna
akigenkhakna khempeuh ah Abraham pen etton ding in kigen tangpi a, haksatna mun
a ginna akigen khak peuhmah chiang in Job ginna ki gen mangmoh a huai ban ah Christian
ginglou mite lak a om te’n ginna lam a a etton ding un Daniel kigen tangpi hi.
Atung a igen Bible a thil
tung te a pat chiangtaka imuh theih nawnkhat tuh, haksatna I atup I tuhgah mah
hon atsak ahi tektek khol kei a, khenkhat te sinlai hon sinsak ding bang leh
gingtu dang te adia etton ihihtheihna ding bang a hong tung ahi chih hon musak
hi.
4.3. Midangte thuak sik a
thuakna leh hotkhiatna/hotdamna ding. (Vicarious and redemptive)
Haksatna in atup dang ahih
leh hot khiatna/hotdamna (redemption) ahih ban ah mikhat in midang khat a ding
a thuakna, huai tuh a khial pen in khial kahi chih aki theihna ding a amah hilou,
midang khat in ama sik a athuaksakna ahi hi. Hiai bang gindan pen, zawlneite’n
(Prophets) Israel nam te’ sik a athuak na uah muh masakpen in om hi. Mosi in
Israel nam te toh haksatna thuak khawm a, Israel te’ helna pen ama puakgik bang
a ngai in thuak ngitnget hi (Numbers 11:1-15). Israel te ginom louhna amau lak
mah ah alah nuam ziak in Pathian in zawlnei Hosea kizuak te khat toh kiteng
ding in thu pe mawk hi, a ginom pen amah hina pi, a thuaktu in pang hi (Hosea
1-3). Hichibang haksatna, midangte ziak a thuakna, zawlnei dang te, Isaiah,
Ezekiel leh Jeremiah te’n le nasatak in ana tuak uhi. Hotkhiatna ding a thuakna
toh kisai Jesu Khris ah chiangtak in muh theih a, amah mah in asihna pen
midangte ziak leh midangte hotdam a aom theihna ding ua hichibang sihna tun
hial haksatna hong thuak ahihdan ana gen hi. Christian te’n Jesu ziak a haksatna
a thuak u toh kisai in Geofffrey in hichi in ana gen hi, "haksatna te
tangthupha (gospel) vang a ituah chiang in Pathian in honpomna bang a ngaih
ding ahi, Jesu Khris thuakna koppih te’n a thupina le kop pih ahih man un (Rom
8:17; 2 Corinthians 4:17). Romans 12:19-21 in bang gen hiam I chih leh,
Christian te asampa Jesu toh thuak khawm ding a sap ahi ua, kuhkal tak a thuak
kinken a, ahoihlou nangawn hoihlou a thuklou ding a thupiak te ahi uhi,"
ana chi hi. Huai ahihziak in, hiai toh
kisai ah, haksatna pen khelhna ziak a gawtna ahi sese kei a, midang khat thuaksik
din thuakna leh hotdamna ding bang ahi thei hi. Jesu Khrist nungzuih ziak a le
haksatna thuak theih ahi a, apoimohna aom ziak a haksatna kituak zong ahi thei
hi.
5. Thukhitna (Conclusion)
Mihingte I khelna ziak
liu liau hiam thil I khelh ziak a thuak ahi chih ngaihdan chouh Bible ah kigelh
lou hi. Bangziak a haksatna hong tung a, bang tup nei hi peuhmah ding hiam chih
I etna ah mihing te ngaihtuahna khel ah Pathian in haksatna I tuahte tung tawn
in thil deih nei ahi chih athieh theih hi. Jesu Christ hong sihna pen mikhial
te’n thil hoih a hih thak nawn ziak uh ahi zenzen kei a, Pathian in hon itna
ziak a kilemnawna ding lam hon bawlsak utna ziak ahizaw hi. Mihing te Pahian mitmuh a chingzoulou sa ihih
ziak un, I khelhna ziak ua ithuak khak uleh leng athuaktak mah ihi uhi. I thuak
tak ihih lai ale hon thuak sak louh eite hon it Jesu Christ om ahihman in amah
ibelh tentun ding uh ahi hi. Haksatna, buaina leh lungkhamnate I tung a hong
tunna ziak I theih leh Pathian kiang ah ngaihdam ngen kawm in a diklou omte I
bawldik ding a, midang te’n haksatna a tuah hun un gal et mailou leh mohsa
mailou in I panpih ding a, I thuakgimna ziak leh asan ding I theihlouh hun inle
I ginna khahsuah mailou in eite a ding a hong thuak I hoihna ding deih, eite
hon it Jesu kiang ah kitu lut zeel ni.
Gelhtu: Liansuanthang H
LAIBU
ET TE (BIBLIOGRAPHY)
Bromiley
Geoffrey W., Suffering, The International Standard Bible Encyclopedia
Michigan:
William B. Eerdmans Publishing Company,
1988.
Davile
Martin, Grass Tim, Holmes Stephen R., McDowell John and Noble T.A., Suffering,
New Dictionary of Theology, Illinois:
Inter Varsity Press, 2016.
Dyrness
William A. and Veli-Matti Karkkainen, Suffering, Global Dictionary of
Theology.
England: Inter-Varsity Press, 2008.
Elwell
Walter A., Suffering, Evangelical Dictionary of Biblical Theology,
Michigan; Baker
Books, 1996.
Ferguson
Sinclair B. and Wright David F., Suffering, New Dictionary of Theology, England:
Inter Varsity Press, 1998.
McKim
Donald K. , Suffering, The Westminster Dictionary of Theological Terms,
Kentucky:
Westminster John Knox Press, 2014.
Richmond
Kent D., Preaching to sufferers: God and the problem of pain, (Nashville:
Abingdon press, 1988.
Rosner
T. D. Alexander Brian S., Suffering, New Dictionary of Biblical Theology,
England:
Inter Varsity Press, 2000.

0 Comments